راهی که هیچ‌گاه بسته نمی‌شود

08:14 - 1393/02/24
چکیده: وقتی در مسیری قرار می‌گیریم احتمال دارد که در یک مسیر بسته قرار گرفته باشیم و یا بعضی از راه‌های آن مسیر، در بعضی اوقات؛ باز و در زمانی دیگر؛ بسته باشند، اما یک راه، وجود دارد که همیشه باز است
راه همیشه باز

 رهروان ولایت ـ وقتی در مسیری قرار می‌گیریم، احتمال دارد که بسته باشد و یا بعضی از راه‌های آن مسیر، در بعضی اوقات؛ باز و در زمانی دیگر؛ بسته باشند.

 امّا یک راه وجود دارد که همیشه باز است و باز بودن آن، به این خاطر است که این راه، چند مسیر دارد و اگر بعضی از مسیرها بنا بر شرایطی باز نباشند؛ حداقلّ،‌ یکی از مسیر‌ها باز است.
 راهی که از آن نام بردیم، راهی است که در شریعت مقدس اسلام؛ «جهاد» نام دارد.
 اگرچه جهاد، جزء فروع دین اسلام است امّا تا اعتقادی در کار نباشد، عمل هم انجام نمی‌شود.

 برای توضیح مطلب، عرض می‌شود که:

 هر دینی دو بخش دارد: یک بخش از دین؛ در مورد عقاید دین است که آن عقاید و باورها مانند ریشه‌ی آن دین هستند و بخش دیگر هر دین مربوط می‌شود به عمل کسانی که به آن دین، اعتقاد دارند، بخش اول؛ «اصول دین» و بخش دیگر؛ «فروع دین» نام دارد. [1]

 دین اسلام هم این اصول و فروع را دارد، که اصول آن؛ دارای پنج اصل و مهم‌ترین فروع آن؛ ده‌تاست و یکی از آنها، «جهاد» است. [2]

 اقسام جهاد از نظر اسلام:‌

 از نظر اسلام، اقسام زیادی می‌توان برای جهاد، نام برد امّا بطور خلاصه‌‌؛‌ می‌توان آن را به دو قسم تقسیم کرد:
 1- جهاد با دشمنان بیرونی
 2- جهاد با دشمن درونی

 دشمنان، در قسم اول جهاد (جهاد با دشمنان بیرونی)؛ یا دشمنی نا‌آگاهانه به همراه مخالفت با اسلام دارند و یا دشمنی آگاهانه و حمله به کشور اسلامی،‌ که به این‌صورت؛ این قسم را می‌توان تقسیم کرد به جهاد ابتدایی و جهاد دفاعی.
 جهاد ابتدایی برای گسترش دین اسلام در سرزمین‌های کفر و دعوت غیر مسلمانان به اسلام و نجات آنها از گمراهی انجام می‌گیرد، همچنین جهاد ابتدایی می‌تواند با مسلمانان متجاوز باشد و هدف از آن، فقط برپاداشتن عدالت و حفظ و تداوم صلح و آرامش در جامعه‌ی اسلامی است چنانکه قرآن کریم در این‌مورد می‌فرماید: «وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى‏ فَقاتِلُوا الَّتی‏ تَبْغی‏ حَتَّى تَفی‏ءَ إِلى‏ أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطینَ [حجرات/49] و اگر دو گروه از مؤمنان با یكدیگر بجنگند میان آنها صلح و آشتى برقرار كنید و اگر یكى از آن دو گروه بر دیگرى تجاوز كند، با آن گروهى كه تجاوز مى‏‌كند، بجنگید تا به حكم خدا باز گردد. پس اگر بازگشت، میانشان به عدالت و انصاف، صلح و آشتى برقرار كنید  و عدالت پیشه كنید كه خداوند عدالت پیشگان را دوست مى‏‌دارد.»

 ولی جهاد دفاعی، برای حفاظت از دین، كشور، شرف و ناموس امّت اسلام در مقابل حمله‌ی دشمنان به ناحیه‌ای از کشور اسلامی، انجام می‌شود که همه‌ی مسلمانان، در حد توان خود در این جهاد دفاعی، شرکت می‌کنند.
 
 قسم دیگر جهاد، جهاد با نفس است که پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) در مورد آن می‌فرماید: «أَفْضَلُ الْجِهَادِ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ الَّتِی بَیْنَ جَنْبَیْهِ [3] برترین جهاد، آن است که انسان با نفس خود که بین دو پهلویش قرار دارد مبارزه کند.»

 اهمیت جهاد با نفس، به حدی است که آن حضرت، جهاد با دشمنان بیرونی را جهاد کوچک‌تر (جهاد اصغر) و این جهاد را جهاد بزرگ‌تر (جهاد اکبر) معرفی کردند و به کسانی که از جنگ با دشمنان بیرونی باز‌ می‌گشتند؛ فرمودند: «مَرْحَباً بِقَوْمٍ قَضَوُا الْجِهَادَ الْأَصْغَرَ وَ بَقِیَ عَلَیْهِمُ الْجِهَادُ الْأَكْبَرُ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا الْجِهَادُ الْأَكْبَرُ قَالَ جِهَادُ النَّفْسِ؛ [4] مرحبا به مردمى كه جهاد اصغر را انجام دادند و جهاد اكبر بر عهده آنهاست عرض شد یا رسول اللَّه جهاد اكبر كدام است؟ فرمود: جهاد با نفس»[5]

 اثرات دنیایی و آخرتی جهاد:

 اما اثر دنیایی جهاد بیرونی، آن است که قدرت و نیروی اسلام؛ زیاد می‌شود چنانکه حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) در خطبه‌ی فدکیه‌ی خود فرمود:‌ «فَفَرَضَ اللَّهُ ... الْجِهَادَ عِزّاً لِلْإِسْلَامِ [6] جهاد را سبب عزّت و شوكت اسلام قرار داد».
 و اثر دنیایی جهاد درونی را می‌توان از این روایت پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) بدست آورد که می‌فرماید: «جَاهِدُوا أَهْوَاءَكُمْ تَمْلِكُوا أَنْفُسَكُمْ؛ [7] با هواى نفس بجنگید تا بر خود مسلط شوید»
امام علی(علیه‌السلام) می‌فرماید: «صَلَاحُ النَّفْسِ مُجَاهَدَةُ الْهَوَی؛ [8] اصلاح شدن نفس در جهاد با نفس است»

 و اثر آخرتی جهاد در راه خداوند که بعد از ایمان به اوست، مغفرت خداوند و داخل شدن به بهشت است؛ چنانکه در قرآن کریم فرمود:‌ «یَأَیهَُّا الَّذِینَ ءَامَنُواْ هَلْ أَدُلُّكمُ‏ْ عَلىَ‏ تجَِارَةٍ تُنجِیكمُ مِّنْ عَذَابٍ أَلِیمٍ * تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تجَُاهِدُونَ فىِ سَبِیلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكمُ‏ْ وَ أَنفُسِكُمْ  ذَالِكمُ‏ْ خَیرٌْ لَّكمُ‏ْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ * یَغْفِرْ لَكمُ‏ْ ذُنُوبَكمُ‏ْ وَ یُدْخِلْكمُ‏ْ جَنَّاتٍ تجَْرِى مِن تحَْتهَِا الْأَنهَْارُ وَ مَسَاكِنَ طَیِّبَةً فىِ جَنَّاتِ عَدْنٍ  ذَالِكَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ؛ [سوره صف/آیات 10 تا 12] اى كسانى كه ایمان آورده‏‌اید! آیا شما را به تجارتى راهنمایى كنم كه شما را از عذاب دردناك رهایى مى‌‏بخشد؟! به خدا و رسولش ایمان بیاورید و با اموال و جان‌هایتان در راه خدا جهاد كنید این براى شما (از هر چیز) بهتر است اگر بدانید!
(اگر چنین كنید) گناهانتان را مى‏‌بخشد و شما را در باغ‌هایى از بهشت داخل مى‌‏كند كه نهرها از زیر درختانش جارى است و در مسكن‌هاى پاكیزه در بهشت جاویدان جاى مى‌‏دهد و این پیروزى عظیم است!»

 چگونه در همه جا و همه وقت جهاد کنیم؟

 در مورد چگونگی جهاد،‌ می‌توان گفت هر شخصی بنا بر موقعیت و توان خود می‌تواند جهاد داشته باشد که به موارد ذکر شده در روایات، اشاره می‌شود:
مثلا: در روایات؛ به جای آوردن حج، نوعی جهاد برای اشخاص ضعیف، شمرده شده است و همچنین، جهاد زنان؛ خوب شوهر داری کردن آنهاست، امام صادق(علیه‌السلام) از پدران بزرگوارش از امام علی(علیهم‌السلام) نقل می‌فرماید که: «الْحَجُّ جِهَادُ كُلِّ ضَعِیفٍ جِهَادُ الْمَرْأَةِ حُسْنُ التَّبَعُّل؛ [9] حج، جهاد هر فرد ناتوان است. جهاد زن، خوب شوهر دارى كردن است.

 و امام على(علیه‌السلام) در روایتی دیگر فرمود: «جاهِدوا فى سَبیلِ اللّه‏ِ بَأَیدیكُم فَإِن لَم تَقدِروا فَجاهِدوا بِأَلسِنَتِكُم فَإِن لَم تَقدِروا فَجاهِدوا بِقُلوبِكُم؛ [10] در راه خدا با دست‌هاى خود جهاد كنید، اگر نتوانستید با زبان‌هاى خود و اگر باز هم نتوانستید با قلب خود جهاد كنید.»

 پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) به علی(علیه‌السلام) فرمود: «أَفضَلُ الجِهادِ مَن أَصبَحَ لایَهُمُّ بِظُلمِ أَحَدٍ [11] برترین جهاد آن است كه انسان روز خود را آغاز كند در حالى كه در اندیشه ستم كردن به احدى نباشد.»

 امام صادق(علیه‌‌السلام) فرمود: «الْكَادُّ عَلَى عِیَالِهِ مِنْ حَلَالٍ كَالْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ [12] كسى كه براى اهل خانواده خویش كوشش مى‌‏كند و از راه حلال معیشت آنان را ترتیب مى‌‏دهد اجرش مطابق مجاهد فی سبیل اللَّه است»

 امام على(علیه السلام) می‌فرماید: «جاهِد شَهوَتَكَ وَغالِب غَضَبَكَ وَخالِف سوءَ عادَتِكَ، تَزكُ نَفسُكَ، وَیَكمُل عَقلُكَ وَتَستَكمِلُ ثَوابَ رَبِّكَ [13] با هوا و هوس خود جهاد كن، بر خشمت مسلّط شو و با عادت‌هاى بد خود مخالفت كن تا نفست پاكیزه شود، عقلت به كمال برسد و از پاداش پروردگارت بهره كامل ببرى.
و در روایتی دیگر فرمود:‌ «جِهَادُ النَّفْسِ ثَمَنُ الْجَنَّةِ فَمَنْ جَاهَدَهَا مَلَكَهَا وَ هِیَ أَكْرَمُ ثَوَابِ اللَّهِ لِمَنْ عَرَفَهَ [14] جهاد با نفس بهاى بهشت است، پس كسى كه جهاد كند با نفس خود مالك بهشت می‌شود (یا مالک خودش می‌شود یعنی بر خودش مسلط می‌شود)، و این گرامى ترین پاداش‌هاى خداست براى كسى كه  آنرا بشناسد.»

 پس همیشه می‌توانیم در راه جهاد باشیم، جهاد با دشمنان بیرونی، و اگر این راه بسته بود (و شرایطش موجود نبود) راه جهاد با نفس، همیشه باز است.

--------------------------------------------

 پی‌نوشت:

 [1]. با استفاده از: این آدرس
 [2]. توضیح در: این‌ آدرس
 [3]. أمالی الصدوق، ص467
 [4]. همان، ص 466 و 467
 [5]. با استفاده از: این آدرس
 [6]. من لا یحضره الفقیه، ج‏3، ص568
 [7]. مجموعة ورام(تنبیه الخواطر)، ج‏2، ص122
 [8]. تصنیف غرر الحكم و درر الكلم، ص241
 [9]. الخصال، ج‏2، ص620
 [10]. بحارالأنوار، ج97، ص49، ح23
 [11]. وسائل‌الشیعه، ج15، ص162
‌‌ [12]. من‌لا‌یحضره‌‌الفقیه، ج3، ص168
 [13]. تصنیف غرر الحكم و درر الكلم، ص242
 [14]. همان

امتیاز: 
No votes yet

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.
Online: 304