روش حضرت زهرا(س) برای رسوا کردن غاصبان فدک

07:00 - 1396/11/18

دعوايی بین دو معصوم در كار نيست؛ بلكه حضرت فاطمه(علیهاالسلام) ستم هايی كه ديده بود را فریاد زد.

حضرت زهرا

در فضای مجازی نسبت به عصمت حضرت علی و حضرت فاطمه(علیهماالسلام) شبه ای وارد شده مبنی بر روایاتی که دال بر اعتراض حضرت فاطمه(علیهاالسلام) به امام علی  فاطمه(علیه‌السلام) است[1] و عنوان شده چگونه این دو نفر را می توان معصوم فرض کرد وقتی خودشان هم دیگر را قبول ندارند و با هم دعوا می کنند؟

در پاسخ به این سوال باید گفت: باید دقت کرد که به جهت محتوای روایت چنین روایاتی از باب کنایه است و مراد از آن آگاه کردن مردم است نه تنها این روش کنایه برای روشن کردن مردم در کلام معصومین(علیهم‌السلام) بلکه بین عموم مردم هم رواج دارد، کما اینکه در زبان فارسی گفته می شود «به در میگه تا دیوار بشنوه» و در همین معنا عبارت «ایاک اعنی واسمعی یا جارة» در اصل ضرب‌المثلی قدیمی عرب است، تا آنجا خود قرآن نیز با همین کنایه مطالب عمیق را به مخاطبین خود متذکر می شود چنانکه  امام جعفر صادق(عليه‌السلام) فرمود: «قرآن به روش : (ايّاك أعنى واسمعى يا جاره)  نازل شد یعنی؛ تو را قصد دارم، که بشنو اى همسايه!».[2]

لذا بر مبنای کنایه بودن این گونه روایات علما ذیل همین حدیث این‌گونه پاسخ داده اند که: حضرت زهرا(عليها السلام) می خواستند كارهای زشت غاصبان حكومت را برای مخاطبین مجسم كنند و بفهمانند كه اين ها چه ستم هايی روا داشته اند، در حقيقت تندی حضرت به خاطر اين مصلحت بوده است؛ زيرا گاهی انسان می خواهد عظمت مطلبی را به كسی به فهماند، او را مورد خطاب و عتاب قرار می دهد، در حالی كه مقصودش تندی به آن شخص نيست؛ اين مسأله در گفتگوها مرسوم و معمول است؛ مثلا فرض كنيد: پادشاه يا حاكم يك مملكت، هنگامی كه مشاهده می كند بعضی از مردم كار خلافی مرتكب شده اند، برای اين كه اهميت كارِ خلاف آنان را بفهماند، برخی از كارگذارانش را مورد عتاب قرار می دهد؛ با اين كه می داند آنان تقصيری ندارد؛ ولی می خواهد با اين خطاب و عتاب خود، اهميت و عظمت كار زشت آنان را مجسم کند.[3]

نمونه ديگری که دو پیامبر معصوم از این روش کنایه استفاده کردند، هنگامی است كه حضرت موسی(عليه‌السلام) از كوه طور بازگشت و مشاهده كرد كه بني اسرائيل گوساله پرست شده اند، در اين جا هارون(عليه‌السلام) را مورد عتاب قرار داده و توبيخ نمود، محاسن او را گرفت و گفت: چه كردی؟ هارون پاسخ داد: «يَابْنَ أُمّ، لاتَأْخُذْ بِلِحْيَتي وَلابِرَأْسي إنّي خَشيتُ اَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَيْن بَنِي اسرائيلَ ولَمْ تَرْقُبْ قَوْلي...[طه /94] اي پسر مادرم! محاسن و سر مرا نگير، من ترسيدم بگويي چرا بين بنی اسرائيل اختلاف انداختی و سخن مرا اهميت ندادی» حضرت موسی(عليه‌السلام) می‌داند كه هارون(عليه‌السلام) تقصيری ندارد؛ ولی می‌خواهد زشتی كار بنی اسرائيل را مجسم کند و اهميت اين مسأله را برساند و لذا در ظاهر با برادرش دعوا می‌كند.
این‌جا نیز حضرت فاطمه(عليهاالسلام) می‌خواست عظمت ستم وارد بر ایشان را منعكس كند و لذا با اين لحن صحبت می‌كند تا به اين وسيله به مردم آن زمان و به تاريخ بفهماند كه چه ستم بزرگی بر اهل بيت(عليهم‌السلام) وارد شده است.

در نتیجه: دعوايي بین دو معصوم در كار نيست؛ بلكه حضرت فاطمه(علیهاالسلام) ستم هایی كه ديده را بیان و از طرفی برای ثبت در تاريخ از اين روش استفاده كرده است تا دشمنانش را سر در گم نموده و آيندگان را از آنچه گذشته است با خبر کند.
______________________________
پی نوشت
[1]. «فَلَمَّا اسْتَقَرَّتْ بِهَا الدَّارُ، قَالَتْ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام يَا ابْنَ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْكَ السَّلامُ اشْتَمَلْتَ شَمْلَةَ الْجَنِينِ، وَقَعَدْتَ حُجْرَةَ الظَّنِينِ، نَقَضْتَ قَادِمَةَ الْأَجْدَلِ، فَخَانَكَ رِيشُ الْأَعْزَلِ، هَذَا ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ يَبْتَزُّنِي نَحِيلَةَ أَبِي وَبُلْغَةَ ابْنَيَّ، لَقَدْ أَجْهَرَ فِي خِصَامِي، وَأَلْفَيْتُهُ أَلَدَّ فِي كَلامِي، حَتَّي حَبَسَتْنِي قَيْلَةٌ نَصْرَهَا، وَالْمُهَاجِرَةُ وَصْلَهَا، وَغَضَّتِ الْجَمَاعَةُ دُونِي طَرْفَهَا، فَلا دَافِعَ وَلا مَانِعَ، خَرَجْتُ كَاظِمَةً، وَعُدْتُ رَاغِمَةً، أَضْرَعْتَ خَدَّكَ يَوْمَ أَضَعْتَ حَدَّكَ، افْتَرَسَتِ الذِّئَابُ وَافْتَرَشْتَ التُّرَابَ، مَا كَفَفْتَ قَائِلًا، وَلا أَغْنَيْتَ بَاطِلًا، وَلا خِيَارَ لِي، لَيْتَنِي مِتُّ قَبْلَ هَنِيئَتِي [هَيْنَتِي ]، وَدُونَ زَلَّتِي، عَذِيرِي اللَّهُ مِنْكَ عَادِياً، وَمِنْكَ حَامِياً، وَيْلايَ فِي كُلِّ شَارِقٍ، مَاتَ الْعَمَدُ، وَوَهَتِ [وَهَنَتِ ] الْعَضُدُ، شَكْوَايَ إِلَي أَبِي، وَعَدْوَايَ إِلَي رَبِّي، اللَّهُمَّ أَنْتَ أَشَدُّ قُوَّةً وَحَوْلًا، وَأَحَدُّ بَأْساً وَتَنْكِيلًا[ بحار الأنوار، علامه مجلسی،  دار إحياء التراث العربي‏، بيروت، 1403 ق، ج‏29، ص: 234] هنگامي كه حضرت به خانه بازگشت، خطاب به اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: اي پسر ابوطالب! سلام بر تو، همچون كودكي كه در شكم مادر جمع شده و زانو در بغل گرفته، كنج خانه نشسته اي؟، همانند آدم هاي ظنين و متهم به گوشه اي نشسته اي. تو كسي بودي كه بال هاي باز شكاري [شجاعان عرب] را در هم كوبيدي، حال بي سلاحان به تو خيانت كرده اند. اين پسر ابي قحافة [ابوبكر]، عطيه پدرم و وسيله زندگي ساده فرزندانم را از من مي ربايد. همانا او [أبو بكر] كوشش كرد كه با من دشمني كند و او را در مكالمه اي كه با وي داشتم، دشمن ترين ] و لجبازترين] دشمن ها يافتم تا آن جا كه انصار، ياري خود را از من دريغ داشتند، مهاجرين، ارتباط خويش را با من ناديده گرفتند و جماعت [حاضر در مسجد]، چشم خود را روي هم نهادند تا مرا نبينند، نه كسي بود كه دفاع [از من] كند و نه كسي مانع [از ستم] شد. در حالي به سوي مسجد رفتم كه بغض گلويم را گرفته و درد دل خود را پوشانده بودم، و در حالتي به منزل بازگشتم كه [به علت عدم ياري مسلمانان] خفيف و خوار شده بودم. از روزي كه تندي شمشيرت را از بين بردي، صورت خود را ذليل نمودي. روزي گرگ ها را مي دريدي و امروز خاك را فرش خود قرار داده اي ]و گوشه اي نشسته اي[، جلوي هيچ گوينده اي را نمي گيري! و هيچ كار مؤثري، در جهت دفع فتنه موجود، انجام نداده اي و من هم هيچ اختياري ندارم. اي كاش پيش از اين حالت سكون و گوشه نشيني، من مُرده بودم و اي كاش پيش از اين كه به اين حالت ذلّتِ [ظاهري] بيفتم، مُرده بودم. خداوند، از قِبَل من، عذر خواه من باشد از شما، از جهت اين كه شما در مواردي ستم هايي را از من دفع نمودي و در مواردي از من حمايت كردي و واي بر من در هر صبحدمي، واي بر من در هر شبانگاهي و تكيه گاهِ [ما] مُرد و بازو[ي ما] سست شد، شكايتم را به پدرم و عرض حالم را به پروردگارم ارائه مي كنم و عذاب و انتقام او از ديگران شديدتر خواهد بود.
[2]. ترجمه أصول كافى، کلینی، مترجم: اردكانى، محمد على‏، دارالحدیث، قم، ج‏4، ص 677.
[3]. بحار الأنوار، علامه مجلسی،  دار إحياء التراث العربي‏، بيروت، 1403 ق، ج‏29، ص 234.

امتیاز: 
No votes yet

نظرات

تصویر rezaee
نویسنده rezaee در

با سلام و احترام

بسیار از حسن انتخاب حضرت عالی متشکریم.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.
Online: 122