زکات دقيقا به چه معني است؟

02:54 - 1396/06/22

معناي لغوي اين کلمه "نمو و رشد کردن" است و اصطلاحا به مقدار معيني از مال که به امر خدا بايد به فقيران و مستمندان داده شود "زکات" گفته مي شود. بدين جهت که با اخراج آن مقدار اميد رشد و زياد شدن در مال هست . دادن آن پول سبب طهارت روح و مال مي شود.

پرسش: زکات دقيقا به چه معني است؟ معني فقهي آن با آنچه در قرآن تکرار مي شود يکي است؟ چند مثال بزنيد. صدقه هم زکات است؟ لطفا به دليل اهميت موضوع و تکرار مدام در قرآن از اين کلمه کامل توضيح فرمائيد. آيا فقط به کالاهاي خاصي زکات تعلق مي گيرد؟ پس معني زکات علم چيست؟

پاسخ: معناي لغوي اين کلمه "نمو و رشد کردن" است و اصطلاحا به مقدار معيني از مال که به امر خدا بايد به فقيران و مستمندان داده شود "زکات" گفته مي شود. بدين جهت که با اخراج آن مقدار اميد رشد و زياد شدن در مال هست . دادن آن پول سبب طهارت روح و مال مي شود. (1)
نويسنده محقق التحقيق مي گويد: اصولا اين واژه به معناي دور کردن و بيرون نمودن چيزي از جايي است که بودنش در آن جايگاه و متن به حق نمي باشد ، مثل از بين بردن صفات رذيله از قلب و دور کردن اعمال زشت از برنامه حيات انساني و بيرون کردن حقوق مردم از مال. (2) به همين جهت آن مقدار از مال که به امر خدا حق فقرا است و در اموال ما مي باشد و بايد از مال خارج کنيم، زکات ناميده مي شود.
در قرآن اين واژه هم به معناي لغوي اش که پاک کردن و رشد و نمو دادن است، استعمال شده و هم به معناي اصطلاحي اش که مقدار معين از مال است که بايد به فقرا داده شود. استعمال اين واژه در معناي لغوي :
خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها؛(3)
از اموال آن ها صدقه‏اى (به عنوان زكات) بگير، تا به وسيله آن، آن ها را پاك سازى و پرورش دهى!
به معناي اصطلاحي:
وَ أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ ارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعينَ؛(4)
نماز را به پا داريد، و زكات را بپردازيد، و همراه ركوع كنندگان ركوع كنيد (و نماز را با جماعت بگزاريد)!
در فقه منظور از زکات همين معناي اصطلاحي است که در قرآن هم به اين معنا بسيار استفاده شده و واجب آن فقط به کالاهاي معيني که در رساله ها ياد شده، تعلق مي گيرد.
زکات اصطلاحي و فقهي را "صدقه" هم ناميده اند زيرا اين بخشش به نحو صحيح و صادقانه براي کسب رضاي خدا انجام مي شود . نشان صداقت او در ايمان است، همچنان که به مهريه زن نيز چون نشان صداقت مرد در علاقه به زن است، "صداق" گويند.(5)
اين عمل چون بارزترين عبادت اجتماعي و مالي است و اثر تربيتي بسيار گسترده دارد، در جنب نماز که بزرگ ترين و بارزترين عبادت فردي است، در قرآن مورد تاکيد فراوان قرار گرفته است.
با توجه به معناي اصطلاحي که سهمه نيازمندان در دارايي انسان مي باشد، در معناي اين واژه توسعه داده شده ، به دارايي هاي غير مادي هم تعلق گرفته و به همين جهت در روايات براي دارايي هاي مختلف غير مادي هم زکات فرض شده است. امام صادق (ع) فرمود:
لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ زَكَاةٌ وَ زَكَاةُ الْعِلْمِ أَنْ يُعَلِّمَهُ أَهْلَه؛‏(6)
براي هر چيزي زکاتي است . زکات علم ياد دادن آن به اهلش مي باشد.
لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ زَكَاةٌ وَ زَكَاةُ الْأَبْدَانِ الصِّيَام؛‏(7)
براي هر چيز زکات است . زکات بدن روزه مي باشد.
زكاة الدّار بيت الضّيافة؛(8)
زکات خانه مهماني دادن در آن است.
زَكَاةُ الْعَقْلِ احْتِمَالُ الْجُهَّال؛‏(9)
زکات عقل تحمل جاهلان است.
زكاة العلم نشره ، زكاة الجاه بذله ، زكاة الحلم الاحتمال ، زكاة المال الافضال ، زكاة القدرة الانصاف ، زكاة الجمال العفاف ، زكاة الظفر الاحسان ، زكاة البدن الجهاد والصيام ، زكاة اليسار بر الجيران و صلة الأرحام ، زكاة الصحة السعي في طاعة الله ، زكاة الشجاعة الجهاد في سبيل الله ، زكاة السلطان إغاثة الملهوف ، زكاة النعم اصطناع المعروف ، زكاة العلم بذله لمستحقه ، و إجهاد النفس في العمل به؛(10)
زکات علم ،منتشر کردن آن. زکات جايگاه و مقام ،بذل آن(استفاده از آن براي خدمت به مردم). زکات حلم ،تحمل . زکات مال ،بخشش. زکات قدرت، انصاف. زکات جمال، عفت.زکات پيروزي، احسان و گذشت. زکات بدن ،جهاد و روزه. زکات گشايش و توانمندي ،خدمت به همسايگان و صله رحم .زکات سلامتي ،کوشش در اطاعت از خدا. زکات شجاعت ،جهاد در راه خدا. زکات سلطنت و حکومت، رسيدگي به مظلومان. زکات نعمت ،خدمت به ديگران.زکات علم ،تعليم به طالبان علم و به سختي انداختن خود در عمل به آن است.
پي نوشت ها:
1. المفردات، راغب اصفهاني ، ص380.
2.التحقيق في کلمات القرآن الکريم،ج4،ص337.
3. توبه(9)آيه103.
4.بقره(2)آيه43.
5. التحقيق،ج6،ص217.
6. بحار الانوار،ج2،ص25.
7.همان،ج66،ص380.
8. پيام پيامبر،ص817.
9.تصنيف غرر،ص56.
10.مستدرک الوسائل،ج7،ص46.
مرکزملی پاسخگویی به سئوالات دینی

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
Image CAPTCHA
متن تصویر را در کادر وارد نمائید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.
Online: 223