مقصود از تسامح و تساهل در دین چیست؟

01:44 - 1396/07/11

اسلام, اصل تساهل و تسامح را به معنای درست و دقیق آن می پذیرد و می توان آن را از آیات و روایات استنباط کرد. مدارا کردن با مردم و نبود اجبار وخشونت در قلمرو اندیشه و باور و نفی عسر و حرج بر این موضوع دلالت می کند.

در تفسیر تساهل و تسامح دینی , آرای گوناگونی مطرح گردیده است .
نظریه پردازان تسامح و تساهل ـ چه در حوزهء اعتقادی و چه در حوزه سیاسی ـ هر یک از نقطه نظر خود مبنایی را برای تسامح دینی بیان کرده اند.
فکر تسامح و تساهل , در غرب به ویژه انگلیس , با انگیزه های اقتصادی وسیاسی پدید آمد و هیچ عاملی به اندازهء نظام سرمایه داری , از اندیشهء تساهل وتسامح سود نبرد.(1)
تساهل و تسامح غربی (تولرانس ) با آنچه در اسلام از آن سخن به میان آمده است , ناسازگای دارد و اساس تساهل و تسامح غربی بر این مبنا است که :اعمال و رفتار فردی تا جایی درست تلقی می شوند که موجب گسترش خوش بختی و سعادتمندی انسان گردند. از این رو هر گونه کنترل اجتماعی و عدم تساهل ـ که مانعی برای این غایت مطلوب گردد ـ جایز نیست . بر اساس این دیدگاه , جامعه در خصوص اعمال مرتبط به خود انسان حق دخالت ندارد وشرافت آدمی , بر فردیت و تنوع اندیشه ها مبتنی است و تساهل لازمهء نیل انسان به کمال آزادی و تنوع فکری و خلاقیت وی به شمار می رود.(2)
اسلام , اصل تساهل و تسامح را به معنای درست و دقیق آن می پذیرد ومی توان آن را از آیات و روایات استنباط کرد. مدارا کردن با مردم و نبود اجبار وخشونت در قلمرو اندیشه و باور و نفی عسر و حرج بر این موضوع دلالت می کند. پیامبر اکرم(ص) می فرماید: .(3)
استاد مطهری می نویسد: اسلام ـ به تعبیر رسول اکرم ـ شریعت سمحه وسهله است . در این شریعت به حکم این که است , تکالیف دست و پاگیرو شاق و حرج آمیز وضع نشده و به حکم این که است , هر جا که انجام تکالیفی , توأم با مضیقه و در تنگنا واقع شدن گردد, تکلیف ملغی می شود.(4)
قرارداد همزیستی مسالمت آمیز با اهل کتاب در زمان پیامبر اکرم در مدینه ومدارا و مهربانی با اسیران جنگ بدر و جریان صلح حدیبیه و رفتار کریمانه امیرالمؤمنین با پیروان ادیان , نمونه هایی از برخورد شریعت سمحه و سهله با غیر مسلمانان است . در عهد نامه پیامبر اسلام تصریح شده است : یهود ماننددیگر شهروندان در کنار مسلمانان قرار دارند و از حقوق متساوی برخوردارمی باشند و هر کس در عقیدهء خود آزاد است , مگر هنگامی که ستم روا دارد ومایهء فساد گردد, که در این صورت خود را به هلاکت انداخته است .(5)
نکتهء مهم آن است که تساهل و تسامح از دیدگاه دین پژوهان غربی , باتساهل و تسامح از دیدگان دین پژوهان اسلامی , تفاوت دارد و آن مرز دار بودن تساهل دینی است .
حوزهء به کار بستن تسامح و تساهل دردیدگاه اسلام جایی است که درچارچوب اصول و ارزش های اسلامی و حفظ مصالح اسلام صورت گیرد و هرگزبه معنای بی اعتنایی نسبت به دین و ارزش های اسلامی نیست و نباید از تسامح و تساهل دینی به عنوان حربه و عامل توجیه کننده برای حرکت ها و تلاش های ضدارزشی استفاده گردد و امر به معروف و نهی از منکر متروک شود. در مکتب اسلام به همان اندازه که تساهل و تسامح سفارش شده , بر اجرای آیین و قوانین و شدت عمل در برخورد با دشمنان تأکید شده است . تسامح در جای خود وسخت گیری در مکان خودش پسندیده است .
استاد مطهری ره می گوید: اسلام دینی است که طرفدار است . طرفدارتعزیر است ; یعنی دینی است که معتقد است مراحل و مراتبی می رسد که مجرم را جز تنبیه عملی چیز دیگری تنبیه نمی کند و از کار زشت باز نمی دارد, اماانسان نباید اشتباه کند و خیال کند همهء موارد, موارد سخت گیری و خشونت است .(6)
پاورقی:
1) .مجتبی مینوی , تسامح آری یا نه , ص 295
2) مجله پژوهش های قرآنی , شماره 11ـ 12 ص 177
3)کافی , ج 5 ص 494
(4) مجموعه آثار شهید مطهری , ج 2 ص 241 با تلخیص .
5) سیرهء ابن هشام , ج 2 ص 149
(پـاورقی 6.مجموعه آثار, ج 17 ص 247 با تلخیص .

برگرفته از مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

امتیاز: 
No votes yet

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.
Online: 239