دو خصلت مؤمنین بهشتی از نظر امام سجاد(ع)

08:17 - 1396/02/12

کسانی که خودپسند نبوده و همچنین در انتخاب مسیر الهی، همت خود را مصروف دارند، از نظر امام سجاد، در آن دنیا در زیر سایه عرش خداوند هستند.

تولد امام سجاد(ع)

امام زین العابدین(علیه السلام) در کلام ارزشمندی می‌فرماید: «مَنْ أعْطی النّاسَ مِنْ نَفْسِهِ ما هُوَ سائِلهُم لِنَفْسِهِ، و رَجُلٌ لَمْ یَقْدِمْ یَداً وَ رِجْلاً حَتّی یَعْلَمَ أنَّهُ فی طاعَةِ اللّهِ ‏قَدِمَها أوْ فی مَعْصِیَتِهِ؛ کسی كه به  مردم  چیزی را بدهد كه از آن برای خویش می‌خواهد(آنچه برای خود می‌پسندد را به آنان عطا كند)، مردی که(یعنی هرکسی که) قدم از قدم برندارد تا آنكه بداند آن حركتش در راه اطاعت خداست یا معصیت و نافرمانی او.»(تحف العقول، ص282).
این سخنان امام سجاد(علیه السلام) برگرفته از آیات قرآن است. حضرت در فراز  اول حدیث بر دوری از خودپسندی تأکید داشته و دیگر خواهی را به ما یاد می دهد.
قارون کسی بود که مال خود را به دیگران نمی داد و با خودپسندی به قوم خود گفت اینها حاصل زحمت و دسترنج خودم است[ قصص/78] و به قوم خود فهماند که آنها هم بروند و برای خود کار کنند و من مسؤلیتی نسبت به آنان ندارم، و با همین سخنان خودپسندانه، خود را مستحق عذاب کرد.[قصص/81]
در فراز دوم حدیث، امام سجاد(علیه السلام)، انتخاب مسیر الهی را به ما یادآور می شود؛ مسیری که خداوند درباره آن می فرماید: «إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ؛ كسانى كه گفتند پروردگار ما خداست‏، سپس ايستادگى كردند بيمى بر آنان نيست و غمگين نخواهند شد.»[احقاف/13]

 

امام سجاد(علیه السلام) که تولد پر خیرش را در پیش رو داریم، در حدیث گرانسنگی، دو خصلت مؤمنین بهشتی را بیان کرده و می‌فرماید؛ هر که این خصلتها را داشته باشد، فردای قیامت در سایه رحمت الهی خواهد بود. «مَنْ أعْطی النّاسَ مِنْ نَفْسِهِ ما هُوَ سائِلهُم لِنَفْسِهِ، و رَجُلٌ لَمْ یَقْدِمْ یَداً وَ رِجْلاً حَتّی یَعْلَمَ أنَّهُ فی طاعَةِ اللّهِ ‏قَدِمَها أوْ فی مَعْصِیَتِهِ[1] کسی كه به  مردم  چیزی را بدهد كه از آن برای خویش می‌خواهد(آنچه برای خود می‌پسندد را به آنان عطا كند)، مردی که(کسی که) قدم از قدم برندارد تا آنكه بداند آن حركتش در راه اطاعت خداست یا معصیت و نافرمانی او.»
در این مقاله، به شرح مختصری در باره این دو خصلت خواهیم پرداخت.

اول: خودپسندی ممنوع
اولین نکته در حدیث امام چهارم، پرهیز از خودپسندی و ترغیب به دیگر خواهی است.
خداوند در سوره قصص، بعد از اشاره به نصیحت قوم قارون به او در زمینه عدم تکبر و خودپسندی، می‌فرماید: «أَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ[قصص/77] (تا توانی به خلق) نیکی کن چنانکه خدا به تو نیکویی و احسان کرده است.» در آیه بعدی، از قول قارون بیان می‌کند: «قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ عِنْدِي[قصص/78] (قارون) گفت: اين ثروت را به وسيله دانشي كه نزد من است به دست آورده‏ ام.»
چنانکه از مجموع این آیات بر می‌آید، قارون دچار خودپسندی شده بود و همین موضوع نیز باعث بی اعتنایی به سخن قوم خود، در زمینه کمک به دیگران شد و خود را گرفتار عذاب الهی کرد.[2]
باید توجه کنیم که رفتارهای خودپسندانه در جامعه و کم اعتنایی به حقوق دیگران، مخالف روشی ست که اهلبیت(علیهم السلام) به ما یاد داده‌اند. امام علی(علیه السلام) می‌فرماید: «فَأَحْبِبْ لِغَيْرِكَ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَ اكْرَهْ لَهُ مَا تَكْرَهُ‏ لِنَفْسِك‏[3] هر چیزی که برای خودت دوست داری، برای دیگران هم دوست داشته باش و هر چه برای خودت بد و ناپسند می دانی، برای دیگران هم بد بدان>»
یکی از آن مواردی که باید انسان مسلمان(برخلاف قارون و امثال او) برای دیگران دوست داشته باشد، توجه به حقوق دیگران، مخصوصاً امور مالی است. انسان مسلمان و باتقوا، همانطور که به آسایش خود و خانواده خود می اندیشد، به وضع مالی دیگران هم می اندیشد(در قالب خمس و زکات و انفاق و صدقه و...).
کسانی که در جامعه اسلامی، موفق به کمک به مردم و توجه به دیگران ــ همانگونه که برای خود دوست دارند، می‌شوند، یکی از مصادیق حدیث امام سجاد(علیه السلام) خواهند شد که سایه عرش الهی را شامل حال خود خواهند کرد.

دوم: حرکت در مسیر حق
دومین نکته در حدیث امام سجاد(علیه السلام) این بود که انسان در انتخاب مسیرش دقت کند و قبل از اقدام در هر کاری، بی‌اندیشد که رضای خدا در آن است یا نیست.
یکی از مواردی که خیلی در زندگی افراد اتفاق می‌افتد و ایمان انسان را مورد محک سخت قرار می‌دهد، و پیمودن مسیر خدا را برای انسان ناهموار می‌کند، حس تعلق به والدین یا دوست فامیل و... است.
خداوند می‌فرماید«لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ يُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشيرَتَهُمْ أُولئِکَ کَتَبَ في‏ قُلُوبِهِمُ الْإيمانَ وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَ يُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ[مجادله/22] هیچ قومی را که ایمان به خدا و روز رستاخیز دارند نمی‌یابی که با دشمنان خدا و رسولش دوستی کنند، هر چند پدران یا فرزندان یا برادران یا خویشاوندانشان باشند آنان کسانی هستند که خدا ایمان را بر صفحه دلهایشان نوشته و با روحی از ناحیه خودش آنها را تقویت فرموده، و آنها را در باغهایی از بهشت وارد می کند.»
مطابق این آیه شریفه، اهل ایمان واقعی کسی هستند که بر سر ایمان خود، با فامیل و قبیله خود و کلاً منافع شخصی و حزبی و...، معامله نکرده و با وجود احترام نهادن به آنها  و برخورد دوستانه با آنها، و نیز امر به معروف آنها(در صورت امکان)، سعی در رها کردن عقیده آنها دارند؛ اینگونه افراد، طبق آنچه در انتهای آیه آمده، اهل بهشت هستند و به فرموده امام سجاد(علیه السلام) فردای قیامت در زیر سایه خداوند قرار دارند؛ زیرا مسیر حق را بر مسیر ناحق، ترجیح داده‌اند.
در آیه دیگری از قرآن می‌خوانیم: «إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ[احقاف/13] كسانى كه گفتند پروردگار ما خداست‏ سپس ايستادگى كردند بيمى بر آنان نيست و غمگين نخواهند شد.» در آیه بعدی اشاره به بهشتی بودن این افراد می کند.»[4]
پیام این آیه و آیه بعدش این است که استقامت کنندگان در مسیر حق، وارد بهشت خواهند شد؛ اینان کسانی هستند که در کشاکش بین مادیات و گناه و منافع، و رضای خدا، رضای خدا را ترجیح داده و به تعبیر سید الساجدین امام سجاد(علیه السلام)، قدم‌های خود را جز در مسیر رضای خدا به کار نگرفته‌اند: «و رَجُلٌ لَمْ یَقْدِمْ یَداً وَ رِجْلاً حَتّی یَعْلَمَ أنَّهُ فی طاعَةِ اللّهِ ‏قَدِمَها أوْ فی مَعْصِیَتِهِ، [5] مردی که(کسی که) قدم از قدم برندارد تا آنكه بداند آن حركتش در راه اطاعت خداست یا معصیت و نافرمانی او.»

سخن آخر
از منظر امام سجاد(علیه السلام) دو صفت اگر در هر کس باشد، فردای قیامت در زیر سایه عرش الهی خواهد بود.
1ــ به دیگران چیزی را عطا کند که برای خود می خواهد(خودپسند نباشد).
2ــ قبل از اقدام در هر کاری، بی‌اندیشد رضای خدا در آن کار هست یا نه.

پی‌نوشتها
[1]. تحف العقول‏، ابن شعبه حرانى، حسن بن على‏، ناشر: جامعه مدرسين‏، سال چاپ: 1404 / 1363 ق‏، ص282.
[2]. قصص،81.
[3]. تحف العقول،  ص74.
[4].احقاف، 14.
[5]. تحف العقول، ص282.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
Image CAPTCHA
متن تصویر را در کادر وارد نمائید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.
Online: 172