چطور از نگاهمان درس بگیریم

10:42 - 1396/01/31

- انسان باید با نگاهش به اشیاء پند بگیرد و بی تفاوت به دیده های خود نباشد، زیرا امام کاظم (علیه السلام) فرمودند: «هیچ چیزی نیست که چشم تو آن را ببیند و در آن موعظه ای نباشد.» ابن بابويه، الأمالي‏، ص 509.

نگاه پندانه

امام کاظم (علیه السلام) در کلامی گهربار چنین فرمودند:
«هیچ چیزی نیست که چشم تو آن را ببیند و در آن موعظه ای نباشد.»(امالی، شیخ صدوق، ص 509.) خوب چرا حضرت با این قاطعیت برای هر نگاه ما پندی را در نظر می گیرد. حال چطور باید از نگاهمان بهره ببریم و از روز مرگی نگاهمان خارج شویم.

1- ترک عادت به مسائل پیرامونی
رسول خدا (صلی الله و علیه و آله) می فرمایند:
«َبرگرداندن معتاد از عادتش، شبیه به معجزه است.»(تحف العقول، حرانی، ص 489.) یعنی ما اگر گرفتار یک خصلت بد باشیم، برگشتن به خوبی و رهایی از این خصلت بسیار زمان بر است.
2- نگاه به موارد غیر ضروری
یکی دیگر از مشکلات ما در عدم دریافت موعظه با نگاه به اشیاء، بحث نگاه های غیر ضروری و بی ثمر است که می تواند به نگاه های نهی شده و حرام در روایات، بیانجامد. به عنوان مثال امام علی (علیه السلام) می فرمایند:«هر نگاهی که در آن پند آموزی در آن نباشد، لهو است.»(ارشاد، شیخ مفید، ج1، ص298.)
3 - تمرین به خوب  دیدن
انبیا هم این عمق دید را هم داشتند و هم به شاگردان و اطرافیان خود می آموختند. در احوالات حضرت عیسی(علیه السلام) نقل می کنند: «يك روز عيسی(عليه السلام) همراه حواريون در بيابان عبور می‎كرد، لاشه سگ مرده‎ای در آن جا افتاده بود. حواريون گفتند: بوی اين سگ چقدر زشت و تنفّر آميز است!
عيسی(عليه السلام) فرمود: چه دندانه ای سفيدی دارد!» (بحار الانوار، مجلسی، ج14، ص 327.)

«در اتاق نشسته بودم كه از سوراخ شيشه شکسته‌ای زنبورى به درون آمد و سپس پروازهاى اكتشافى را شروع كرد و بعد هم براى بازگشت آماده شد، اما به هر طرف كه مى‏ رفت با شكست روبه‏ رو مى‏ گرديد. به شيشه مى‏ خورد و به زمين مى‏ افتاد تا اين كه ضربه‏ ى كفشى راحتش كرد. اين درس من بود كه هنگام گرفتارى خود را به هر طرف نكوبم، بلكه به راه بازگشت فكر كنم و آن را بيابم و خود را خلاص كنم.»[1]
این یک برداشت ساده مرحوم صفایی از تصویری است که معمولا برای ما بار ها اتفاق افتاده است، ولی ما با این دید به آن توجه نکردیم. اصلا مگر می شود با هر نگاه درس یا پندی گرفت؟ مگر می شود این همه نگاهی که در طول روز برایمان اتفاق می افتد، هدفمند باشد؟ در پاسخ باید به این روایت اشاره کنیم که امام کاظم (علیه السلام) در کلامی گهربار این سوال را چنین پاسخ داده اند:
«مَا مِنْ شَيْ‏ءٍ تَرَاهُ عَيْنُكَ إِلَّا وَ فِيهِ‏ مَوْعِظَة [2] هیچ چیزی نیست که چشم تو آن را ببیند و در آن موعظه ای نباشد.» خوب چرا حضرت با این قاطعیت برای هر نگاه ما پندی را در نظر می گیرد. حال چطور باید از نگاهمان بهره ببریم و از روز مرگی نگاهمان خارج شویم.

1- ترک عادت به مسائل پیرامونی
همه می دانیم که هم عادت خوب داریم و هم بد، که در مسائل عبادی و تربیتی عادت خوب بسیار سفارش شده است. برای همین ترک عادت به قول معروف موجب مرض است و روایت هم داریم که رسول خدا (صلی الله و علیه و آله) می فرمایند:
«َرَدُّ الْمُعْتَادِ عَنْ عَادَتِهِ كَالْمُعْجِزِ [3] برگرداندن معتاد از عادتش، شبیه به معجزه است.» یعنی ما اگر گرفتار یک خصلت بد باشیم، برگشتن به خوبی و رهایی از این خصلت بسیار زمان بر است. در مسئله عدم توجه به واردات چشم، معمولا ما گرفتار عادت هستیم و بسیاری از دیدنی ها که روزانه با آنها درگیر هستیم برایمان عادی شده است، مثلا مسیر رفتن به مدرسه و محل کار، حرف جدیدی برایمان ندارد چون هر روز همان مسیر را می رویم و یا ارتباط نوع معاشرت و نگاه به والدین که در روایات داریم که حضرت رسول اکرم(صلی الله و علیه و آله وسلم) فرمودند: «نَظَرُ الْوَلَدِ إِلَى‏ وَالِدَيْهِ‏ حُبّاً لَهُمَا عِبَادَةٌ [4] نگاه کردن به پدر و مادر از روی محبّت و رحمت، عبادت است.» پس این مشکل ما است که در مدیریت نگاهمان دچار روز مرگی و تکرار نشویم و غافل از بهره های و اثرات نگاهمان نباشیم.

2- نگاه به موارد غیر ضروری
یکی دیگر از مشکلات ما در عدم دریافت موعظه با نگاه به اشیاء، بحث نگاه های غیر ضروری و بی ثمر است که می تواند به نگاه های نهی شده و حرام در روایات، بیانجامد. به عنوان مثال امام علی (علیه السلام) می فرمایند:
«هر نگاهی که در آن پند آموزی در آن نباشد، لهو است.» [5] خوب ببینیم با این دستور چه مقدار از نگاه های ما کم می شود و چقدر به دید ما وسعت و بینش می دهد. یا دستوراتی که ما را از نگاه به نامحرم (به جز ضرورت) نهی می کند. 
امیر المونین(علیه السلام) فرمودند: «نگاه اول از آنِ توست، نگاه دوم به زيان توست نه به سود تو و نگاه سوم مايه هلاكت است.» [6] حال اگر به عقل ما و خواسته ما باشد، فکر می کنیم به هر مقدار و میزان می توانیم به نامحرم نگاه کنیم، و این در حالی است که شرع مقدس این حال ما را پیش بینی کرده و این شرایط را برای ما ترسیم کرده اند. امروز بسیاری از مشکلات خانوادگی به خاطر عدم توجه به این دستور دین درباره مراقبت از چشم می باشد.

3 - تمرین به خوب  دیدن
برای خوب دیدن و بهتر درک کردن دیدنی های موجود، باید کمی به خود سختی بدهیم و به خوب دیدن تمرین کنیم. قطعا این کار کمی در ابتدا سخت است، اما به مرور زمان به بینش و عمق دید ما می افزاید. لذا انبیا هم این عمق دید را هم داشتند و هم به شاگردان و اطرافیان خود می آموختند. در احوالات حضرت عیسی(علیه السلام) نقل می کنند: «يك روز عيسی(عليه السلام) همراه حواريون در بيابان عبور می‎كرد، لاشه سگ مرده‎ای در آن جا افتاده بود. حواريون گفتند: بوی اين سگ چقدر زشت و تنفّر آميز است!
عيسی(عليه السلام) فرمود: چه دندانه ای سفيدی دارد!» [7]

نتیجه:
برای رسیدن به عمق بینش و پند گرفتن از دیدن اشیاء، باید از نگاه های عادی و تکرای به در آییم و با تمرین برای خوب دیدن و دقیق برداشت کردن از نشانه های آفرینش، خود را به این مرحله برسانیم.

________________________

پی نوشت:
[1]. مسؤوليت و سازندگى، استاد علی صفایی (عین-صاد) ج 1، ص 109.
[2]. ابن بابويه، محمد بن على، الأمالي‏، تاريخ وفات مؤلف: 381 ق‏، محقق / مصحح: ندارد، موضوع: گوناگون‏، زبان: عربى‏، تعداد جلد: 1، ناشر: كتابچى‏، مكان چاپ: تهران‏، ص 509.
[3]. ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول‏‏، تاريخ وفات مؤلف: قرن 4، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، موضوع: اخلاق‏، زبان: عربى‏، تعداد جلد: 1، ناشر: جامعه مدرسين‏، مكان چاپ: قم‏، ص 489.
[4]. ابن شعبه حرانى، حسن بن على‏، تحف العقول‏، تاريخ وفات مؤلف: قرن 4، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، موضوع: اخلاق‏، زبان: عربى‏، تعداد جلد: 1، ناشر: جامعه مدرسين‏، مكان چاپ: قم‏، سال چاپ: 1404 / 1363 ق‏، ص46.
[5]. «كُلُ‏ نَظَرٍ لَيْسَ‏ فِيهِ‏ اعْتِبَارٌ فَلَهْو» مفيد، محمد بن محمد، الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد،  تاريخ وفات مؤلف: 413 ق‏، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، موضوع: تاريخ‏، زبان: عربى‏، تعداد جلد: 2، ناشر: كنگره شيخ مفيد، مكان چاپ: قم‏، ج1، ص298.
[6]. «أَوَّلُ‏ النَّظْرَةِ لَكَ‏ وَ الثَّانِيَةُ عَلَيْكَ وَ لَا لَكَ وَ الثَّالِثَةُ فِيهَا الْهَلَاكُ»  ابن بابويه، محمد بن على‏، من لا يحضره الفقيه‏، تاريخ وفات مؤلف: 381 ق‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، موضوع: كتب اربعه‏، زبان: عربى‏، تعداد جلد: 4، ناشر: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‏، ج3، ص 474.
[7]. «مَرَّ مَعَ‏ الْحَوَارِيِّينَ‏ عَلَى‏ جِيفَةٍ فَقَالَ الْحَوَارِيُّونَ مَا أَنْتَنَ رِيحَ هَذَا الْكَلْبِ فَقَالَ عِيسَى ع مَا أَشَدَّ بَيَاضَ أَسْنَانِهِ.» مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، بحار الأنوار، تاريخ وفات مؤلف: 1110 ق‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، موضوع: جوامع روايى‏، زبان: عربى‏، تعداد جلد: 111، ناشر: دار إحياء التراث العربي‏، مكان چاپ: بيروت‏، سال چاپ: 1403 ق‏، ج14، ص 327.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
Image CAPTCHA
متن تصویر را در کادر وارد نمائید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.
Online: 183