نسبت شیطان با خداوند متعال

01:06 - 1396/01/27

برخی وجود شیطان در نظام هستی را دلیل مقهوریت خداوند و گاه به معنای همدست بودن خداوند متعال با شیطان در به انحراف کشیدن انسان‌ها تصور کرده‌اند، که هر دو فرض مسئله باطل است.

خدا

وجود شیطان در نظام هستی یکی از مسائلی است که حول محور آن سوالات متعددی مطرح می‌شود؛ گاه این سوالات نقش شبهه به خویش می‌گیرد، که در این نوشتار به یکی از این شبهات می‌پردازیم.

یکی از سوالاتی که در مورد شیطان مطرح است، مسئله چگونگی جمع بین قدرت خداوند متعال و وجود شیطان است، که گاه این‌گونه مطرح می‌شود: «اگر مهار شیطان به دست خدای تواناست، پس او هم‌دست شیطان در به انحراف کشیدن انسان‌هاست و اگر نیست او خدای توانا نیست.»

در این سوال دو فرض وجود دارد که هردوی آن‌ها را مورد وآکاوی قرار می‌دهیم.

 الف) مقهوریت خداوند در مقابل شیطان
بر اساس ادله و براهین متقنی که وجود دارد خالق نظام هستی که خداوند متعال است، هیچ گونه نقصی ندارد، و امکان ندارد که موجودی قوی‌تر از او در عالم خارج فرض کرد، چون در این صورت آن موجود قوی خدا خواهد بود.[1] به همین خاطر، معنا ندارد که گمان شود خداوند متعال مقهور شیطان شده است، از سوی دیگر شیطان مخلوق خداوند است از این رو تمام وجودش به خداوند متعال نیازمند است، و معنا ندارد در مقابل خداوند متعال بایستد، برای تصویر صحیح این مطلب، از مثالی بهره می‌بریم، فرض کنید شخصی تصویری را در ذهن خویش ایجاد کند، در این صورت معنا ندارد بعد از ایجاد این صورت گفته شود که چنین شخصی مقهور این تصویر قرار گرفته است. نسبت خداوند متعال به تمام هستی از جمله شیطان تا حدودی این‌گونه است. بنابراین تمام هستی و وجود شیطان از خداوند متعال است و اگر خداوند بخواهد وجود او را گرفته و شیطان نیست می‌شود.

ب) هم‌دست شیطان
هم‌دستی خداوند متعال با شیطان در گم‌راهی انسان‌ها نیز بی‌معناست، زیرا خداوند متعال در آیات متعددی به انسان هشدار می‌دهد که شیطان برای انسان دشمنی آشکار است، آیاتی مانند: «لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبين‏[بقره/168]گام‌‏هاى شيطان را پيروى‏ نكنيد كه او دشمن آشکار شماست.» ؛ «إِنَّ الشَّيْطانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوٌّ مُبينٌ [یوسف/5]شيطان دشمن ‏آشكار انسان است‏.» و هم‌دستی با منع کردن از اطاعت شیطان، با یکدیگر سازگاری ندارند.

برای پاسخ به سوال لازم است که نظام هستی را مورد تبیین قرار دهیم، تا جایگاه شیطان در آن مشخص شود. نظام هستی را موجودی خلق کرده است که علم محض و قدرت کامل است، از این رو آن را به صورت کامل و احسن خلق کرده است.[2] در این نظام احسن نیز برخی از موجودات برای رسیدن به کمالات خویش دارای اختیار هستند؛ از جمله آن‌ها جن است که شیطان نیز از نوع جن بوده و مختار است،[3] و لازمه اختیار نیز آن است که چنین مخلوقی بتواند هر کاری را که می‌خواهد در جهت کمالات و در جهت سقوط خویش انجام دهد، و الا اختیار داشتن بی‌معناست. پس خداوند متعال شیطان را به خاطر اختیاری که به وی داده است، آزاد گذاشته است تا در جهت هدایت و ضلالت دیگران  قدم بردارد.

از سوی دیگر، وجود شیطان در نظام هستی بر پایه‌ی سنت الهی‌ست، سنتی که به سبب آن، تمام انسان‌ها مورد آزمایش الهی قرار می‌گیرند و خداوند متعال در مورد آن می‌فرماید: «أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ[عنکبوت/2] آيا مردم گمان كرده‏‌اند به صرف اين‌كه بگويند ايمان آورده‏‌ايم رها شده و آزمايش‏ نمى‏‌شوند؟!» این سنت الهی مسیر رشد استعدادها و کمالات را برای انسان‌ها می‌گشاید، زیرا اگر وسوسه‌های شیطان رجیم نبود، حرکت انسان به سمت کمالات کند می‌شد، و تمام انسان‌ها مدعی بودند که می‌توانند به این کمالات دست یابند، به عنوان مثال، فرض کنید در مقابل شخصی زهر مار و حلوای شیرین قرار دهند، در این صورت انتخاب کردن حلوای شیرین از سوی این شخص کار ساده ایست و ازش چندانی ندارد؛ زیرا او گرایش و میلی به زهر مار ندارد، از این‌رو هر اندازه این انتخاب‌ها سخت‌تر باشد، ارزش کار شخصی که بهترین را انتخاب می‌کند، بیشتر و بهتر است، جایگاه شیطان در نظام هستی نیز این است که با وسوسه خویش ــ که تنها ابزار اوست ــ انتخاب‌ها را برای انسان سخت و مشکل کند.[4]   

در نتیجه: از مطالب بالا می‌توان نتیجه گرفت اولا: خداوند متعال هرگز مقهور شیطان نیست، چون خالق اوست و تمام هستی شیطان از خداست. ثانیا: هم‌دست او هم نیست، زیرا ما را بر حذر داشته که از شیطان اطاعت کنیم. ثالثا: وجود شیطان برای رشد و تعالی انسان و رسیدن او به کمال مفید است.

ــــــــــــــــــــــــــــــ
پی‌نوشت
[1]. ر.ک. «خداوند متعال موجودی غنی و بی‌نیاز است
[2]. ر.ک. «خدا بهترین جهان را آفریده است
[4]. آیات متعددی از قرآن به اختیار داشتن جن اشاره دارد که به عنوان نمونه: « قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقالُوا إِنَّا سَمِعْنا قُرْآناً عَجَباً *يَهْدي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ وَ لَنْ نُشْرِكَ بِرَبِّنا أَحَدا[جن/1-2] گو به من وحى شده است که جمعى از «جن» به سخنانم گوش فرا داده‌‏اند، سپس گفته‌‏اند: ما قرآن عجیبى شنیده‌‏ایم که به راه راست هدایت مى‌‏کند، پس ما به آن ایمان آورده‌‏ایم و هرگز کسى را شریک پروردگارمان قرار نمى‌‏دهیم.»
[3]. ر.ک. «آخرت چرا؟ جهنم چرا؟»

امتیاز: 
No votes yet

نظرات

تصویر Mr. Firooz Salimi
نویسنده Mr. Firooz Salimi در

سلام همانطوریکه در قرآن مجید میخوانیم پس از آفرینش انسان توسط خداوند و درخواست سجده بر انسان توسط سایر ملایکه و مخلوقات الهی و عدم اطاعت شیطان از این امر الهی که منجر به رانده شدن شیطان رجیم از بهشت گردید آنگاه به درخواست شیطان از خداوند جهت زنده نگهداشتن او برای گمراه کردن انسان ها بوده است پس سخنانی از این قبیل که استغفرالله خداوند مقهور قدرت شیطان است یا اینکه دست هر دو در یک کاسه هست و مانند اینها کاملا مردود هستند پس بستگی به ایمان و اراده انسان دارد که به راحتی میتوان پوزه شیطان را به خاک مالید و شیطان را سرافکنده نمود که یکی از موثرترین این راه پناه پردن به قرآن مجید می باشد که با خواندن هر آیه از قرآنتیری سهمگین بر قلب شیطان رجیم فرود میاید انشاالله که همه شما در سایه قرآن شریف سالم و تندرست و پرهیز گار بوده باشید  

    ‌                                   اجرکم عند الله

تصویر کمالی
نویسنده کمالی در

سلام علکیم

مطلب شما تأیید مطلب حقیر است.

ممنون از بیان که داشتید.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.
Online: 231