چند شغلی در اسلام

08:43 - 1396/01/18

در دین اسلام، اشتغال به چند شغل تا زمانی که منافاتی با واجبات دیگر و مهم‌تر نداشته باشد نه تنها مذموم نیست؛ بلکه ممدوح و ارزشمند دانسته شده است.

چندشغلی در اسلام

یکی از موضوعاتی که در مورد اشتغال و کار، مورد سؤال است این است که از نظر دین اسلام، کار برای به دست آوردن رزق و روزی، چه حدّ و اندازه‌ای دارد و اصولاً آیا اشتغال به بیش از یک شغل در دین اسلام جایز است یا خیر؟ در این نوشتار، مروری بر کیفیّت و کمیّت اشتغال و حدود آن مطابق با شرایط اقتصادی جامعه امروزی(و بحران اشتغال و اقتصاد) خواهیم داشت. لازم به تذکّر است که منظور از اشتغال در این نوشتار، آنچه که در قانون به عنوان شغل دانسته شده، نیست بلکه صِرف تلاش و کار برای کسب روزی، مدّ نظر است.

طلب حلال
تلاش برای کسب و درآمد حلال، از جمله برترین عبادات است که حتّی باعث آمرزش بعضی گناهان خاص می‌شود. پیامبر گرامی اسلام(صلّی الله علیه و آله) می‌فرمایند: «الْعِبَادَةُ سَبْعُونَ جُزْءاً أَفْضَلُهَا طَلَبُ الْحَلَال‏؛[1] عبادت هفتاد جزء است و بالاترین و بزرگترین جزء آن کسب حلال است.» ایشان در روایت دیگری نیز می‌فرمایند: «إِنَّ مِنَ الذُّنُوبِ ذُنُوباً لَا يُكَفِّرُهَا صَلَاةٌ وَ لَا صَدَقَةٌ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا يُكَفِّرُهَا قَالَ الْهُمُومُ فِي طَلَبِ الْمَعِيشَة؛[2] بعضی از گناهان به وسیله نماز و صدقه هم آمرزیده نمی‌شوند. سؤال شد: یا رسول الله! پس چه چیز موجب آمرزش آن است؟ فرمود: جدّیّت و تلاش در طلب معیشت.» روایت اخیر، به خوبی ارزش سختی کشیدن برای طلب روزی را مورد توجّه قرار داده است. گرچه روایات متعدّد دیگری نیز در زمینه ارزش و اهمیّت تلاش و سختی در مورد کسب روزی وجود دارد ولی همین دو روایت نیز در این زمینه، گویا بوده و با توجّه به محدودیت این نوشتار، کافی است؛ امّا آنچه مورد نظر در این نوشتار است، کیفیّت و تعدّد شغل از نگاه اسلام است که در ادامه به آن می‌پردازیم.

حدود کار
چنانکه در روایت دوم گذشت، تحمّل سختی در کار برای طلب حلال، از نگاه دین اسلام، ارزشمند و ستودنی است و برای آن حدّی قرار داده نشده است. تنها مطلبی که شرط محدود کننده مقدار این سختی است آن است که کار کردن نباید انسان را از پرداختن به وظایف دیگری همچون عبادت، حقوق دیگر خانواده و واجبات مهم‌تر بازدارد. در این مورد نیز روایاتی وجود دارد. از جمله اینکه امام علی(علیه السلام) می‌فرمایند: «للمؤمنِ ثلاثُ ساعاتٍ: فساعَةٌ يُناجِي فيها رَبَّهُ، و ساعَةٌ يَرُمُّ مَعاشَهُ، و ساعَةٌ يُخَلِّي بينَ نفسِهِ و بينَ لَذَّتِها فيما يَحِلُّ و يَجمُلُ؛[3] مؤمن اوقات خود را سه بخش مى‌كند: زمانى كه در آن با پروردگار خود به راز و نياز مى‌پردازد و زمانى كه به تحصيل معاش دست مى‌يازد و زمانى كه به لذّت‌هاى حلال و نيكو مى‌گذراند.» چنانکه از این روایت و روایات دیگر در این زمینه بر‌می‌آید، هیچ محدودیّتی غیر از شرط عدم تداخل با واجبات دیگر و مهم‌تر ندارد.

چند شغله‌های معصوم
در تأیید عدم محدودیّت در کیفیّت و کمیّت کار کردن برای طلب روزی، می‌توان به تلاش‌های متنوّع و خستگی‌ناپذیر و فراوان اهل بیت(علیهم السلام) برای طلب روزی استناد کرد. کارهایی همچون، باغداری، کشاورزی، چاه کنی، کارگری و... توسّط امیر المؤمنین علی(علیه السلام) نشان‌دهنده این است که برای کسب روزی باید دست به هر کار مشروعی که در توان انسان است زد. شخصی نزد امام صادق(علیه السلام) آمد و گفت: «من هنر دستى ندارم. در داد و ستد نيز شانسى ندارم. من محروم و بى‏‌نوايم.» حضرت فرمودند: «اعْمَلْ فَاحْمِلْ عَلَى رَأْسِكَ‏ وَ اسْتَغْنِ عَنِ النَّاسِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ(صلّی الله علیه و آله) قَدْ حَمَلَ حَجَراً عَلَى عَاتِقِهِ فَوَضَعَهُ فِي حَائِطٍ لَهُ مِنْ حِيطَانِهِ وَ إِنَّ الْحَجَرَ لَفِي مَكَانِهِ وَ لَا يُدْرَى‏ كَمْ عُمْقُهُ إِلَّا أَنَّهُ ثَمَّ [بِمُعْجِزَتِهِ‏]؛[4] برو كار كن. حمّالى كن و بر روى سرت بار بكش و از مردم بى‏‌نياز شو! رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) سنگى را بر دوش خود آورد و در يكى از جاليزهاى خود نصب كرد تا جلو سيلاب را بگيرد. آن سنگ، هنوز هم در جاى خود باقى است و نمايان نيست كه تا چه اندازه در قعر زمين جاى دارد.»

نتیجه اینکه؛ برای کسب روزی حلال، به اندازه نیاز می‌توان به شغل‌های متعدّد همّت گماشت و دین اسلام هر گونه تحمّل سختی در این رابطه را دارای اجر فراوان می‌داند به شرط آنکه موجب ترک واجبات دیگر و مهم‌تر نشود.

پی‌نوشت
[1]. كلينى، محمد بن يعقوب‏؛ الكافي( ط- الإسلامية)، 329ق، محقق / مصحح: غفارى على اكبر و آخوندى، محمد؛ ناشر: دار الكتب الإسلامية، تهران، سال چاپ: 1407 ق‏، ج5، ص78.
[2]. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏؛ بحار الأنوار( ط- بيروت)، 1110ق، ناشر: دار إحياء التراث العربي‏، بیروت، سال چاپ: 1403 ق‏، ج70، ص157.
[3]. شريف الرضي، محمد بن حسين‏؛ نهج البلاغة( للصبحي صالح)، 406ق، ناشر: هجرت‏، قم، سال چاپ: 1414 ق‏، ص545.
[4]. كلينى، محمد بن يعقوب‏؛ الكافي( ط- الإسلامية)، 329ق، محقق / مصحح: غفارى على اكبر و آخوندى، محمد؛ ناشر: دار الكتب الإسلامية، تهران، سال چاپ: 1407 ق‏، ج5، ص76.

امتیاز: 
No votes yet

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.
Online: 161