پیش به سوی اشتغال

11:46 - 1396/01/17
facenema

هدف اصلی و اولیّه اشتغال از نگاه دین اسلام، رفع نیازهای اساسی خود و جامعه است. با تمرکز جامعه و دولت بر این نیازهای فردی و اجتماعی، بهترین ایده‌های اشتغال و راهکارهای ایجاد آن‌ها قابل دسترسی است.

پیش به سوی اشتغال

اشتغال، یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های امروز اقتصاد کشور است که بارها از سوی مقام معظّم رهبری مورد تأکید قرار گرفته است. در این نوشتار قصد داریم تا با بررسی نوع نگاه دین اسلام به اقتصاد، جایگاه اشتغال را از زاویه اقتصاد اسلامی مورد توجّه قرار دهیم.

تقبیح فقر و نیازمندی
در دین مبین اسلام فقر و نیازمندی به عنوان آفتی است که عدم درمان آن، موجب آسیب‌های مختلف عقیدتی، روحی، اجتماعی و... می‌شود. امام علی(علیه السلام) در توصیه‌ای به فرزندش محمّد بن حنفیه می‌فرمایند: «يا بُنَيَّ، إنّي أخافُ علَيكَ الفَقرَ، فَاستَعِذْ بِاللّه مِنهُ؛ فإنَّ الفَقرَ مَنقَصَةٌ للدِّينِ، مَدهَشَةٌ للعَقلِ، داعيَةٌ لِلمَقتِ؛[1] فرزندم! من از فقر و نادارى براى تو بيمناكم. پس، از آن به خدا پناه بر؛ زيرا كه فقر باعث كاستى در دين و سرگشتگى خِرَد است و مايه كينه و دشمنى.» همچنین در جای دیگر خطاب به فرزندشان امام مجتبی(علیه السلام) می‌فرمایند: «لا تَلُمْ إنساناً يَطلُبُ قُوتَهُ، فَمَن عَدِمَ قُوتَهُ كَثُرَت خَطاياهُ؛ يابُنَيَّ، الفقيرُ حَقيرٌ لايُسمَعُ كلامُهُ، و لايُعرَفُ مَقامُهُ، لو كانَ الفَقيرُ صادِقا يُسَمُّونَهُ كاذِباً، و لو كانَ زاهِداً يُسَمُّونَهُ جاهِلاً؛ يابُنَيَّ، مَن ابتُلِيَ بالفَقرِ فقدِ ابتُلِيَ بأربَعِ خِصالٍ: بالضَّعفِ في يَقينِهِ، و النُّقصانِ في عَقلِهِ، و الرِّقَّةِ في دِينِهِ، و قِلَّةِ الحَياءِ في وَجهِهِ، فَنَعُوذُ باللّه مِن الفَقرِ؛[2] كسى را كه در پى تحصيل خوراك روزانه خود است، سرزنش مكن؛ زيرا كسى كه قُوت خود را نداشته باشد، خطاهايش بسيار است. فرزندم! آدم فقير، حقير است. سخنش خريدار ندارد و مقام و مرتبتش شناخته و دانسته نمى‏‌شود. فقير اگر راستگو باشد، او را دروغگو مى‏‌نامند و اگر زاهد و دنياگريز باشد، نادانش مى‏‌خوانند. فرزندم! هر كه به ‏فقر گرفتار آيد، به چهار خصلت مبتلا شود: به سستى در يقين و كاستى در خِرد و شكنندگى در دين و كمى شرم و حيا در چهره. پس، پناه مى‏‌بريم به خدا از فقر.» آری! نیازمندی و فقر، یکی از عوامل فشار بر عقیده، فکر و آبروی انسان است. تاحدّی که، بسیاری از افراد را از راه صحیح بیرون می‌کند. کسی که خود را نیازمند به دیگران ببیند در هر صورت برای رفع نیاز و فقر خود، دچار خطا و سقوط می‌شود. البتّه اگر ایمان انسان به حدّی باشد که در هر شرایطی خود را فقط نیازمند به خداوند بداند، به لطف خدا آسیب نمی‌بیند.

اشتغال، راه درمان نیازمندی
دین اسلام همگان را برای رهایی از فقر و نیازمندی به طلب رزق و روزی از خداوند متعال به وسیله اشتغال و کار فرامی‌خواند. پیامبر گرامی اسلام می‌فرمایند: «إنَّ اللّه َ تعالى يُحِبُّ العَبدَ المؤمنَ المُحْتَرِفَ؛[3] خداوند متعال بنده مؤمن شاغل را دوست دارد.» ایشان هرگاه به كسى نگاه مى‌كرد  و از او خوشش مى‌آمد، مى‌فرمود: شغلى هم دارد؟ اگر مى‌گفتند: نه، مى فرمود: از چشمم افتاد. عرض مى‌شد: چرا اى رسول خدا؟! مى‌فرمود: زيرا اگر مؤمن، شغل و حرفه‌اى نداشته باشد دين خود را وسيله امرار معاشش مى‌كند.»[4] همچنین امام علی(علیه السلام) می‌فرمایند: «تَعَرّضوا للتِّجارَةِ؛ فإنَّ فيها غِنىً لَكُم عَمّا في أيْدي النّاسِ، وإنَّ اللّهَ عزّوجلّ يُحِبُّ العَبدَ المُحْتَرِفَ الأمينَ؛[5] به تجارت پردازيد، كه آن، شما را از آنچه در دست مردم است بى نياز می‌گرداند و خداوند عزّ و جلّ، بنده پيشه‌ور درستكار را دوست دارد.» پس، دلیل اولیّه اشتغال، رفع نیازهای اساسی خود و دیگران است.

نیازهای جامعه؛ داعیان به سوی اشتغال
گاهی افراد بیکار به فکر فرو می‌روند که، به چه کاری اقدام کنند؟ در پاسخ باید به این نکته اشاره کرد که چنانکه بیان شد، اشتغال، برای رفع نیازهاست. حال سؤال اینجاست که آیا در جامعه امروزی ما نیازی وجود ندارد؟ با کمی تأمّل درمی‌یابیم که نیازهای فراوانی به خصوص در این شرایط اقتصادی، جامعه ما را در خود فروبرده است که هر کدام از آنها می‌تواند مَحمل شغل‌های متعدّدی برای افراد بیکار باشد. البتّه اشتغال به هر حرفه‌ای، شرایط خود را خواهد داشت و هر کسی نمی‌تواند بدون داشتن شرایط، اقدام به انجام هر شغلی کند؛ امّا یقیناً کارهای فراوانی هستند که می‌توان با توجّه به شرایط خود و کمی تلاش برای آمادگی، به آن مبادرت کرد. البتّه در این میان، نباید از وظایف دولت در بسترسازی و حمایت از ایجاد شغل‌هایی که مستلزم آموزش و یا تسهیلات خاصّی هستند غفلت کرد.

نتیجه اینکه؛ راه درمان فقر و نیازمندی در جامعه و تبدیل کردن جامعه به کشوری توانمند و پویا، اشتغال است. باید با رصد نیازهای جامعه، نسبت به تلاش برای انجام کارهایی که باعث رفع این نیازها می‌شود، اقدام کرد. پیگیری و همّت افراد جویای کار، در کنار حمایت‌های دولتی می‌تواند ضامن اشتغال در کشور باشد.

پی‌نوشت
[1]. شريف الرضي، محمد بن حسين‏؛ نهج البلاغة( للصبحي صالح)، 406ق، ناشر: هجرت‏، قم، سال چاپ: 1414 ق‏، ص531.
[2]. شعيري، محمد بن محمد؛ جامع الأخبار( للشعيري)، قرن6، ناشر: مطبعة حيدرية، نجف، ص110.
[3]. پاينده، ابو القاسم‏؛ نهج الفصاحة( مجموعه كلمات قصار حضرت رسول صلى الله عليه و آله)، 1363ش، ناشر: دنياى دانش‏، تهران، ص305.
[4]. «كانَ رسولُ اللّهِ(صلى الله عليه و آله) إذا نَظَرَ إلى الرّجُلِ  فأعْجَبَهُ، قالَ: هَل لَهُ حِرْفَةٌ؟ فإنْ قالوا: لا، قالَ: سَقَطَ مِن عَيْني. قيلَ: وكيفَ ذلكَ يا رسولَ اللّه؟! قالَ: لأنَّ المؤمنَ إذا لَم يَكُن لَهُ حِرْفَةٌ يَعيشُ بدِينهِ.» شعيري، محمد بن محمد؛ جامع الأخبار( للشعيري)، قرن6، ناشر: مطبعة حيدرية، نجف، ص139..
[5]. ابن بابويه، محمد بن على‏؛ الخصال‏، 381ق، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر؛ ناشر: جامعه مدرسين‏، قم، سال چاپ: 1362 ش‏، ج2، ص621.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
Image CAPTCHA
متن تصویر را در کادر وارد نمائید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.
Online: 139