برخی از آداب صله رحم

08:35 - 1396/01/03

- یکی از آداب صله رحم، سلام کردن به یکدیگر است که امام علی(علیه السلام) در این باره فرمودند: «زبان خود را به نرمگويى و سلام كردن عادت ده، تا دوستانت زياد و دشمنانت كم شوند.» تميمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم‏، ص 435.

صله رحم

با توجه به فرارسیدن ایام عید نوروز و گرم شدن رفت و آمد های فامیلی و صله رحم، باید کمی بیشتر به آداب مهمانی و دید و بازدید ها بپردازیم. در قدم اول باید واژه «صله رحم» را تعریف کنیم و بعد به بیان چند نکته در بهبود کیفیت و آداب و بهتر اجرا شدن این سنت حسنه، بپردازیم.

تعریف «صله رحم»
«رحم» در لغت و عرف به معناى نزدیکان و بستگان است و در اصطلاح فقه نیز بر اساس قول بعضی از فقها همان معناى لغوى است؛ یعنى مطلق نزدیکان و بستگان البته با این قید که نسبی باشند نه سببی، چه مذکّر باشند و چه مؤنث، جزء ورثه باشند یا نه، محرم باشند یا غیر محرم، مسلمان باشند یا کافر، از طرف پدر باشند یا مادر، یا هر دو. البته لازم است که از نظر نسبى بسیار دور نباشند تا مردم آنها را از اقوام و ارحام شخص بدانند و گرنه باید گفت همه انسان‏ها از اقربا و بستگان هم هستند؛ بر اساس این نظر، میزان و معیار در تمامى این موارد عرف است.[1] بعد از روشن شدن این مفهوم، حال به بیان بعضی آداب صله رحم می پردازیم تا از ثواب کامل این خصلت نیک اخلاقی بهره مند شویم.

آداب صله رحم
1- سلام کردن
کلمه «سلام» و مشتقاتش 31 بار در قرآن به کار رفته و به حدی این کلمه مهم و کاربردی است که تحیت مومنین در زمان ورود به بهشت با این کلام وارد بهشت می شوند و لذا خداوند فرموده است: «وَ أُدْخِلَ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدينَ فيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ تَحِيَّتُهُمْ فيها سَلامٌ‏ [ابراهیم/23] و كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده ‏اند به بهشت‏هايى كه جوی ها در آن روانست برده مى ‏شوند در حالى كه به اذن پروردگارشان در آن جاودانند و درود گفتنشان (به يكديگر) در آنجا سلام است‏.»
روایات فراوانی در مورد ثواب و اهمیت سلام کردن در مراودات و معاشرت های اجتماعی داریم که به چند مورد از آنها اشاره می کنیم:
سلام برکت میآورد: رسول اکرم اسلام(صلی الله و علیه وآله) فرمودند: «هرگاه يكى از شما به خانه خود وارد مى شود، سلام كند، چرا كه سلام بركت مى آورد و فرشتگان با سلام دهنده انس مى گيرند.»[2]
سلام کردن وسیله جذب دوستی: یکی از مهمترین و اولین دغدغه های انسان، چگونگی ارتباط با دیگران و پیدا کردن دوست است. اسلام برای این نیاز بهترین و کوتاهترین روش را که سلام کردن است معرفی کرده است. امام علی(علیه السلام) در کلامی نورانی فرمودند: «زبان خود را به نرمگويى و سلام كردن عادت ده، تا دوستانت زياد و دشمنانت كم شوند.»[3]

2- دست دادن و مصافحه
در تعریف کلمه «مصافحه» در کتاب لغت چنین گفتند: «در کتاب های لغت معانی متعددی برای "صفح" که ریشه مصافحه است گفته اند، اما مصافحه که از باب مفاعله و دو طرفی (بین الاثنینی) است به معنای دست دادن است:  گفته می شود "صافحته" یعنى ظاهر کف دستم، ظاهر کف دست او را ملاقات کرد. مُصَافَحَة: دست به هم دادن و رساندن کف دست ها به هم.»[4]
روایاتی هم در این مورد داریم که به این سنت و اخلاق نیکو توصیه کرده اند. امام علی (علیه السلام) فرمودند: «وقتی برادرانتان را دیدار کردید پس مصافحه کنید و به همدیگر دست بدهید و با روی خندان با آنان ملاقات کنید که وقتی از هم جدا شوید، همه گناهان شما آمرزیده است.»[5] می بینیم در این کلام نورانی علاوه بر توصیه به مصافحه با برادران دینی، وعده آمرزش گناهان در پایان دیدار با با مومن هم داده شده است.

3- معانقه و در آغوش گرفتن
معانقه را در لغت اینطور تعریف کرده اند: «با هم گردن مقارن ساختن و با هم بغل گیر شدن. روبوسی یکدیگر و بغل گیری همدیگر را. دست به گردن یکدیگر درآوردن، دست به گردن شدن، یکدیگر را در کنارگرفتن. یکدیگر را بغل کردن.»[6] با توجه به این تعریف این مطلب روشن می شود که معانقه، همان در آغوش کشیدن یکدیگر است در عرف هم انجام می شود، اما اینکه باید سه مرتبه باشد را در روایات نداریم.
درباره ثواب معانقه هم روایت داریم از امام صادق(علیه السلام) که فرمودند: «هر گاه دو مؤمن معانقه كنند غرق رحمت شوند و هر گاه، به خاطر خداوند، و نه براى غرضى از اغراض دنيوى، يكديگر را در آغوش كشند، به آنها گفته شود: آمرزيده شديد، عمل را از سر گيريد (اعمال بد گذشته شما پاک شد، اعمال خود را دوباره آغاز كنيد).» [7]
با این روایت به عمق و فضیلت ثواب معانقه در دید و بازدید ها پی بردیم و ان شا الله دقت بیشتری به این نکات زیبای موجود در این ایام داشته باشیم.

نتیجه:
با توجه به توضیحات و بیان روایت، با آداب صله رحم که باید سلام کردن و مصافحه و معانقه کردن در آن موجود باشد تا هم باعث افزایش محبت و هم جذب دوستان بیشتری برایمان باشد و هم از این رفت و آمد ها ثواب بیشتری ببریم.

________________________________

پی نوشت:
[1]. اسلام پدیا.
[2]. «اِذا دَخَلَ اَحَدُكُم بَيتَهُ فَليُسَلِّم، فَاِنَّهُ يُنزِلُهُ البَرَكَةَ وَ تُؤنِسُهُ المَلائِكَةُ» ابن بابويه، محمد بن على‏، علل الشرائع‏، تاريخ وفات مؤلف: 381 ق‏، محقق / مصحح: ندارد، موضوع: گوناگون‏، زبان: عربى‏، تعداد جلد: 2،ناشر: كتاب فروشى داورى‏، مكان چاپ: قم‏، ج2، ص 583.
[3]. «عَوِّدْ لِسانَكَ لينَ الْكَلامِ وَ بَذْلَ السَّلامِ، يَكْثُرْ مُحِبّوكَ وَ يَقِلَّ مُبْغِضوكَ»تميمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم‏، تاريخ وفات مؤلف: 550 ق‏، محقق / مصحح: درايتى، مصطفى‏، موضوع: گوناگون‏، زبان: عربى‏، تعداد جلد: 1، ناشر: دفتر تبليغات‏، مكان چاپ: ايران؛ قم‏، ص 435.
[4]. اسلام کوئست.
[5]. «إِذَا لَقِيتُمْ إِخْوَانَكُمْ فَتَصَافَحُوا وَ أَظْهِرُوا لَهُمُ الْبَشَاشَةَ وَ الْبِشْرَ تَتَفَرَّقُوا وَ مَا عَلَيْكُمْ مِنَ الْأَوْزَارِ قَدْ ذَهَب‏»شيخ حر عاملى، محمد بن حسن‏، وسائل الشيعة، تاريخ وفات مؤلف: 1104 ق‏، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، موضوع: جوامع روايى‏، زبان: عربى‏، تعداد جلد: 30، ناشر: مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، مكان چاپ: قم‏، ج12، ص225.
[6]. لغت نامه دهخدا.
[7]. «إِنَّ الْمُؤْمِنَيْنِ إِذَا اعْتَنَقَا غَمَرَتْهُمَا الرَّحْمَةُ فَإِذَا الْتَزَمَا لَا يُرِيدَانِ بِذَلِكَ إِلَّا وَجْهَ اللَّهِ وَ لَا يُرِيدَانِ‏ غَرَضاً مِنْ أَغْرَاضِ الدُّنْيَا قِيلَ لَهُمَا مَغْفُوراً لَكُمَا فَاسْتَأْنِفَا» کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ‏2، ص 184، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.

امتیاز: 
No votes yet

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.
Online: 172