موانع اقدام؛ از نگاه قرآن و احادیث

01:10 - 1395/10/28

"اقدام" به کار ضروری، نتیجه غلبه بر موانع درونی افراد و شخصیّت‌هاست. ضعف‌های شخصیّتی و فکری، باعث تعلّل در ورود به تصمیم‌های بزرگ و ضروری می‌شود.

موانع اقدام؛ از نگاه قرآن و احادیث

با توجّه به نام‌گذاری امسال به نام سال اقتصاد مقاومتی؛ اقدام و عمل در این نوشتار بر آن هستیم، موانع اقدام به کارهای بزرگ را با توجّه به قرآن و روایات اهل بیت ( علیهم السلام) مورد بررسی قرار دهیم.

چالش ناامیدی
قرآن کریم، راه منطقی را برای امیدوار بودن پیشنهاد می‌کند و می‌فرماید: «لا يَسْأَمُ الْإِنْسانُ مِنْ دُعاءِ الْخَيْرِ وَ إِنْ مَسَّهُ الشَّرُّ فَيَؤُسٌ قَنُوط [فصّلت/49] آدمى هر چه طلب خير كند خسته نمى‏‌شود، امّا چون بدى به او برسد بدانديش و نوميد مى‏‌شود.» اگر طالب خیر و خوبی هستیم، نباید از مقابله با مشکلات و شکست‌ها ناامید و خسته شویم. در بُعد اقتصادی نیز این‌چنین است! کسانی می‌توانند بر روی پای خود بایستند، که آن را تجربه کنند و امیدشان به خداوند و توانایی خودشان باشد. اجر تحمّل سختی‌های مقاومت در اقتصاد، همان شیرینی پیشرفت و اقتصادی مقاوم خواهد بود؛ چرا که قرآن کریم می‌فرماید: «إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَ يَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يُضيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنين‏ [یوسف/90] هر كس تقوا پيشه كند، و شكيبايى و استقامت نمايد، (سرانجام پيروز مى‏‌شود) چرا كه خداوند پاداش نيكوكاران را ضايع نمى‏‌كند!»

امید به دشمن
یکی از خصوصیّات انسان، این است که تا نیاز به چیزی را احساس نکند، به تلاش و اقدام نسبت به آن همّت نمی‌گمارد. لذا تا وقتی احساس کند که نیازش از راه راحت و بی‌دردسر یا کم دردسری برطرف می‌شود، به حرکت و تکاپوی مستقلّانه و مبتکرانه دست نمی‌زند. در مشکلات اقتصادی نیز تا وقتی که چشم امید به کمک دیگران داریم، انگیزه‌ای برای تلاش و ابتکار باقی نمی‌ماند. وقتی دشمنیِ کشوری برای جامعه اسلامی، مسجّل و قطعی شد، باید دانست که نشان دادن هرگونه نقطه ضعفی به ضرر مسلمین خواهد بود و در صورت آشکار شدن نقاط ضعف، هیچ راه چاره‌ای جز تلاش (با نگاه به امکانات و توانایی‌های درون جامعه برای رفع آن نقطه ضعف)، باقی نمی‌ماند و بزرگ‌ترین خطا، چشم امید داشتن به دشمنی است که مترصّد کشف نقاط ضعف بیشتری است تا ضربات بیشتری وارد آورد. امام جواد (علیه السلام) در این‌باره می‌فرمایند: «مَن اِنقَطَعَ الی غَیرِ اللهِ وَکَلَهُ اللهُ اِلَیهِ[1] كسى كه به غیر خدا تكیه كند، خدا وى را به ھمان وا مى‌گذارد.» ناامیدی از دشمنان خدا، عین امید به خداست.

رفاه‌طلبی مزمن
وقتی دولتی که باید نقش محرّک و مشوّق مردم به سوی تلاش و جوشش را ایفا کند، رفاه طلب و سختی گریز شود، جامعه گرفتار نوعی رفاه‌طلبی مزمن می شود. زیرا آن‌قدر روحیه آسایش طلبی، عُرف شده است که خادمانی که، مردم آن‌ها را برای خدمت برگزیده‌اند نیز رفاه‌طلب شده‌اند. امام علی (علیه السلام) می‌فرمایند: «مِنْ سَبَبِ الْحِرْمَانِ التَّوَانِی [2] یکی از عوامل محرومیت، سُستی (در کار) است.» وقتی دولتی تمایل به سُستی کرد مردم نیز به همان سبک سوق داده می‌شوند.

سمّ مُهلکی به نام "ترس"
یکی از ریشه‌های خودداری از اقدام و تصمیم قاطع، ترس است. ترس، یکی از احساسات درونی انسان است که باید مدیریّت شود. اگر از حالت تعادل خارج شود، در هر صورت، مضرّ و خطرناک خواهد بود. یکی از نقاط حسّاس که باید بر ترس غلبه کرد، جایی است که باید کار درستی را که عقل و تجربه، آن را تأیید می‌کند انجام دهیم. در این موارد، ترس، سمّی مُهلک خواهد بود و مانع از اقدام می‌شود. امام علی (علیه السلام) می‌فرمایند: «إذا هِبتَ أمراً فَقَع فیهِ فإنَّ شِدَّةَ تَوَقّیهِ أعظَمُ مِمّا تَخافُ مِنهُ [3] هرگاه از کاری ترسیدی، خود را در آن بینداز؛ زیرا ترس از آن کار بزرگ‌تر از خود آن کار است.» شروع هر کاری سخت است؛ امّا وقتی اقدام به آن کار می‌کنیم برای ما آسان خواهد شد و پیش خواهد رفت.

نتیجه این‌که؛ موانع اقدام و تصمیم‌گیری قاطعانه، از جمله؛ نااُمیدی و عدم اعتماد به خود، چشم امید داشتن به دشمن، رفاه‌طلبی مسئولین، ترس و... باعث می‌شود، دقیقاً همان افرادی که باید اقدامی مؤثّر در رفع مشکلات داشته باشند، فرصت را از دست داده و تمام جامعه، متحمّل خسارت‌های شاید غیرقابل جبران شود.

پی‌نوشت
[1]. اربلى، على بن عيسى‏؛كشف الغمة في معرفة الأئمة( ط- القديمة)، متوفّی 692ق، محقق / مصحح: رسولى محلاتى، سيد هاشم‏؛ ناشر: بنى هاشمى‏، تبریز، سال چاپ: 1381ق، ج‏2، ص368.
[2]. ابن شعبه حرانى، حسن بن على‏؛ تحف العقول‏، ناشر: جامعه مدرسين‏، قم، سال چاپ: 1404 / 1363 ه، ص80.
[3]. شريف الرضي، محمد بن حسين‏؛ نهج البلاغة( للصبحي صالح)، متوفّی406 ق، ناشر: هجرت‏، قم، سال چاپ: 1414 ق‏، ص501.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
Image CAPTCHA
متن تصویر را در کادر وارد نمائید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.
Online: 229